අස්පර්ශණීය සංස්කෘතික උරුමය (ICH)
අස්පර්ශණීය සංස්කෘතික උරුමය ප්රජාවන් තම අනන්යතාවයේ කොටසක් ලෙස හඳුනා ගන්නා සංස්කෘතියේ ජීවමාන ප්රකාශන නියෝජනය කරයි. එයට සම්ප්රදායන්, දැනුම, කුසලතා, ප්රසාංගික කලා, සමාජ පරිචයන්, චාරිත්ර, උත්සව අවස්ථා සහ සාම්ප්රදායික ශිල්පීය හැකියාවන් ඇතුළත් වන අතර, ඒවා අඛණ්ඩව නිර්මාණය වී පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්රේෂණය වේ. එදිනෙදා ජීවිතයේ මුල් බැසගත් අස්පර්ශණීය සංස්කෘතික උරුමය, ඉතිහාසය, සොබාදහම සහ සමාජ පරිසරය සමඟ සිදුවන අන්තර්ක්රියා හරහා පරිණාමය වන අතර, එය ප්රධාන වශයෙන් භාවිතය සහ වාචික සම්ප්රදාය හරහා සම්ප්රේෂණය වේ.
කාලයත් සමඟ සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ සංකල්පය ස්මාරක සහ භෞතික කෞතුක වස්තු ඉක්මවා පුළුල් වී ඇත. යුනෙස්කෝව අවධාරණය කරන පරිදි “සංස්කෘතික උරුමය ස්මාරක සහ භාණ්ඩ එකතුවකින් අවසන් නොවන” අතර, වැඩි වැඩියෙන් ගෝලීයකරණය වන ලෝකයක සංස්කෘතික විවිධත්වය, සමාජ ඒකාබද්ධතාව සහ අන්යෝන්ය ගෞරවය පවත්වා ගැනීම සඳහා ජීවමාන උරුමයේ වැදගත්කම ඉස්මතු කරයි. සියුම්, අස්පර්ශණීය සංස්කෘතික උරුමය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරන අතර ප්රජා අනන්යතාව ශක්තිමත් කිරීම සහ සංස්කෘතික අඛණ්ඩතාව සහතික කිරීම සිදු වේ.
යුනෙස්කෝවේ අස්පර්ශණීය සංස්කෘතික උරුමය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා යුනෙස්කෝවේ උත්සාහයන් 1997 දී මානව වර්ගයාගේ වාග්මය සහ අස්පර්ශණීය උරුමයේ විශිෂ්ට කෘති ප්රකාශයට පත් කිරීමත් සමඟ ආරම්භ වූ අතර 2003 දී අස්පර්ශණීය සංස්කෘතික උරුමයන් ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳ සම්මුතිය සම්මත කිරීමත් සමඟ තවදුරටත් ශක්තිමත් විය. මෙම සම්මුතිය ප්රජා සහභාගිත්වය සහ ජාත්යන්තර සහයෝගිතාව තුළින් ජීවමාන උරුමයන් ආරක්ෂා කිරීම, ප්රවර්ධනය කිරීම සහ සම්ප්රේෂණය කිරීම සඳහා ගෝලීය රාමුවක් ස්ථාපිත කරන ලදි.
යුනෙස්කෝවේ අස්පර්ශණීය සංස්කෘතික උරුම නියෝජිත ලැයිස්තුවට ශ්රී ලංකාව අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. එම අංග වන්නේ රූකඩ නාට්යය, දුම්බර රට කලාලය, සහ කිතුල් කැපීම ය. මෙම සෙල්ලිපි ශ්රී ලංකාවේ ජීවන සම්ප්රදායන් සහ දැනුම් පද්ධතිවල පොහොසත්කම පිළිබිඹු කරයි.
අනාගත පරම්පරාවන් සඳහා ජීවමාන උරුමයන් සංරක්ෂණය කිරීම සහ ප්රවර්ධනය කිරීම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරන බුද්ධශාසන, ආගමික හා සංස්කෘතික කටයුතු අමාත්යාංශයේ සහ ජාතික පුස්තකාල හා ප්රලේඛන සේවා මණ්ඩලයේ අඛණ්ඩ සහයෝගය සහ කැපවීම මගින් ශ්රී ලංකාවේ අස්පර්ශණීය සංස්කෘතික උරුමයන් ආරක්ෂා කිරීම ශක්තිමත් වේ.